Γιατρέ, θέλω να σε ρωτήσω για την άνοια

Γιατρέ, θέλω να σε ρωτήσω για την άνοια

Τι είναι η άνοια; 

Άνοια είναι η  διαταραχή των νοητικών λειτουργιών που επηρεάζει την καθημερινή λειτουργικότητα του ασθενούς.  Πρόδρομο στάδιο της άνοιας είναι η  ήπια νοητική διαταραχή κατά την οποία το άτομο παρουσιάζει ήπιες δυσκολίες, αντιληπτές από τον ίδιο ή τους οικείους του, αλλά οι καθημερινές δραστηριότητες παραμένουν ανέπαφες. Περίπου 10-15% των ατόμων αυτών θα αναπτύξουν άνοια, συνήθως του τύπου της νόσου Alzheimer. Η άνοια στις περισσότερες περιπτώσεις είναι μια εκφυλιστική νόσος, προοδευτική και μη αναστρέψιμη. 


Όλες οι άνοιες είναι ανίατες;

Όχι. Θα πρέπει να τονίσουμε ότι υπάρχουν και αρκετά, πλήρως ιάσιμα αίτια άνοιας (περίπου στο 5-10% των περιπτώσεων). Οι πλέον συχνές αιτίες είναι η κατάθλιψη (ψευδοάνοια), οι ενδοκρινικές διαταραχές (πιο συχνές είναι οι διαταραχές του θυρεοειδούς αδένα), οι διατροφικές ανεπάρκειες (έλλειψη βιταμίνης Β1, Β12 και φυλλικού οξέος), ο υδροκέφαλος φυσιολογικής πίεσης, η λήψη φαρμάκων (βενζοδιαζεπίνες, φάρμακα με αντιχολινεργική δράση και χημειοθεραπευτικά), οι ηλεκτρολυτικές και μεταβολικές διαταραχές, οι καλοήθεις όγκοι εγκεφάλου, κτλ. 


Η άνοια και το Alzheimer είναι το ίδιο πράγμα;

Όχι ακριβώς. Το μεγαλύτερο ποσοστό (>60-70%) των ασθενών με άνοια έχουν νόσο Alzheimer. Υπάρχουν όμως και μορφές πιο σπάνιες όπως η αγγειακή άνοια, η άνοια με σωμάτια Lewy, η άνοια στην νόσο του Parkinson, και η μετωποκροταφική άνοια. 


Ποιοι είναι οι παράγοντες κινδύνου;

Παράγοντες κινδύνου για την ανάπτυξη άνοιας αποτελούν η ηλικία (το 1/3 των ατόμων άνω των 85 ετών έχουν άνοια), το οικογενειακό ιστορικό (στενοί συγγενείς), οι αγγειακοί παράγοντες κινδύνου (υψηλή αρτηριακή πίεση, υψηλά επίπεδα χοληστερίνης, το κάπνισμα και η υπερβολική κατανάλωση αλκοόλ) καθώς και το χαμηλό εκπαιδευτικό επίπεδο και οι κακώσεις κεφαλής.


Ποια είναι τα προειδοποιητικά σημάδια της άνοιας;

Ο ασθενής μπορεί να παρουσιάζει διαταραχή στη μνήμη που αφορά τα πρόσφατα γεγονότα ενώ διατηρεί σχετικά ανέπαφη των ικανότητα ανάκλησης γεγονότων του παρελθόντος.  Επίσης μπορεί να παρουσιάζει δυσκολία στο σχεδιασμό και την επίλυση προβλημάτων, προβλήματα με την ομιλία και την γραφή, τοποθέτηση αντικειμένων σε λάθος μέρη και απώλεια ικανότητας εύρεσής τους, μειωμένη κριτική ικανότητα, απόσυρση από τη δουλειά και τις κοινωνικές δραστηριότητες καθώς και αλλαγές στην προσωπικότητα και τη διάθεση.


Η απώλεια μνήμης είναι το μόνο σύμπτωμα της άνοιας;

Όχι. Η άνοια επηρεάζει πολλούς τομείς της λειτουργικότητας που έχουν να κάνουν με τον προγραμματισμό και λήψη αποφάσεων, την επεξεργασία πληροφοριών, την κατανόηση και την συγκέντρωση, την δυνατότητα για μάθηση, την γλωσσική δεξιότητα, την ανοχή στο στρες, τις αναστολές καθώς και τον προσανατολισμό και την αίσθηση του χώρου.


Ποια είναι τα στάδια της νόσου Alzheimer;

1. Ήπια όπου το άτομο είναι σε θέση να κάνει πολλά πράγματα από μόνο του ή με ελάχιστη βοήθεια. 

2. Μέτρια όπου το άτομο χρειάζεται περισσότερη πρακτική βοήθεια στην επιτέλεση των καθημερινών του αναγκών όπως είναι η προετοιμασία των γευμάτων, η προσωπική του φροντίδα και η λήψη της φαρμακευτικής του αγωγής. 

3. Σοβαρή όπου το άτομο χρειάζεται σχεδόν συνολική επίβλεψη και φροντίδα. 


Που γίνεται η διάγνωση της άνοιας;

Η διάγνωση της άνοιας γίνεται κατά κανόνα στο νευρολογικό ιατρείο. Το λεπτομερές ιστορικό και η κλινική εξέταση αποτελούν το πιο σημαντικό βήμα. Σημαντικό είναι να καθοριστεί το είδος των προβλημάτων, η βαρύτητα και η χρονική εξέλιξη. Επίσης μεγάλης σημασίας είναι να εντοπιστούν πιθανά αναστρέψιμα αίτια που μιμούνται την συμπτωματολογία και άτυπες περιπτώσεις που απαιτούν νοσηλεία και  εξειδικευμένες εξετάσεις. 


Πρέπει να έρθω μόνος μου ή να έρθω με την/τον σύζυγο ή τα παιδιά μου; 

Καθώς η λήψη του ιστορικού αποτελεί βασικό κριτήριο προκειμένου να γίνει η διάγνωση, καλό θα είναι ειδικά στην πρώτη εκτίμηση του ασθενούς να παραβρίσκεται εκτός από τον ασθενή και κάποιο μέλος της οικογένειας ή άλλο οικείο πρόσωπο, καθώς συχνά πολλοί ασθενείς δεν έχουν την κατάλληλη εναισθησία. 


Υπάρχει εργαστηριακός και απεικονιστικός έλεγχος που βοηθούν στην διάγνωση;

Όταν το ιστορικό και η κλινική εξέταση είναι συμβατά με έκπτωση νοητικών λειτουργιών θα πρέπει να γίνει ένας βασικός εργαστηριακός έλεγχος που θα επιτρέψει να αποκλειστούν καταστάσεις που στην ουσία αντιπροσωπεύουν τα αναστρέψιμα αίτια άνοιας που αναφέραμε παραπάνω. Καλό θα είναι να συνοδεύεται με απεικόνιση του εγκεφάλου που είναι απαραίτητη για τον αποκλεισμό πιθανών δομικών βλαβών (υδροκέφαλος φυσιολογικής πίεσης, καλοήθης εγκεφαλικός όγκος, χρόνια υποσκληρίδια αιματώματα και αγγειακά εγκεφαλικά επεισόδια). Η μαγνητική τομογραφία υπερτερεί της απλής αξονικής προκειμένου να αξιολογηθεί και η περιοχή των έσω κροταφικών λοβών, δομικής σημασίας σε τέτοιες καταστάσεις.


Γιατί πρέπει να γίνει νωρίς η αναγνώριση του προβλήματος; 

Η πρώιμη αναγνώριση του προβλήματος μειώνει το άγχος την αβεβαιότητα σχετικά με την αιτία των συμπτωμάτων, βοηθά στην έγκαιρη έναρξη κατάλληλης φαρμακευτικής και μη φαρμακευτικής αγωγής οι οποίες είναι πιο αποτελεσματικές στα αρχικά στάδια της νόσου,  βοηθά στην πρόσβαση σε μονάδες που έχουν σχεδιαστεί για την υποστήριξη των ασθενών  αυτών και παρέχει τον απαραίτητο χρόνο στον ασθενή και την οικογένεια του να αποδεχθεί την νόσο και να πάρουν αποφάσεις σχετικά με εκκρεμείς υποθέσεις αλλά και να προγραμματισθεί η μελλοντική φροντίδα του ασθενούς. 

Αφού η άνοια δεν θεραπεύεται γιατί να πάρω φάρμακα;

Ο στόχος της φαρμακευτικής θεραπείας στην άνοια είναι η σταθεροποίηση των νοητικών λειτουργειών και η διατήρηση των ικανοτήτων του ασθενούς, η βελτίωση των διαταραχών της συμπεριφοράς και η αντιμετώπιση της κατάθλιψης που συχνότατα συνοδεύει την άνοια.



Κανατσούλη Κάσσια

Νευρολόγος